Na tej stronie będzie zamieszczana dokumentacja związana z wystąpieniem Pani Rzecznik Praw Obywatelskich do Ministra Pracy w sprawie sytuacji urodzenia martwego dziecka, którego płci nie da się ustalić.

 

Odpowiedź Ministerstwa Pracy na wystąpienie RPO w wersji tekstowej (poniżej także w pliku pdf do pobrania). 

 

MINISTER                                                  Warszawa, dnia 9 kwietnia 2015 r.

PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ

DUS.071.13. 2015. MC

Pani

Irena Lipowicz

Rzecznik Praw Obywatelskich

W odpowiedzi na pismo Pani Rzecznik z dnia 19 lutego 2015 r. znak VII.534.18.2015.MO dotyczące skarg rodziców, którzy nie mogą otrzymać zasiłku pogrzebowego ani zasiłku macierzyńskiego w sytuacji urodzenia martwego dziecka, którego płci nie da się ustalić, po zasięgnięciu opinii Ministra Zdrowia przekazanej w dniu l kwietnia br., uprzejmie proszę o przyjęcie następujących wyjaśnień.

W piśmie swym Pani Rzecznik wskazuje, że przepisy dotyczące wypłaty zasiłku z tytułu urodzenia dziecka (macierzyńskiego) oraz zasiłku w związku z pochówkiem (pogrzebowego) wymagają do ich wypłaty przedłożenia aktu urodzenia (potwierdzającego fakt urodzenia dziecka) i odpowiednio aktu zgonu albo odpisu zupełnego aktu urodzenia dziecka z adnotacją, że dziecko urodziło się martwe (jako dowód zgonu). Zauważa Pani Rzecznik również, że problemem osoby, której dziecko urodziło się przedwcześnie jest odmowa sporządzenia aktu urodzenia dziecka, z uwagi na brak możliwości ustalenia płci dziecka, uznając jednocześnie, że niezrozumiałe jest wymaganie określenia płci w akcie urodzenia dziecka martwego. Pozwolę sobie zauważyć, że kwestie te wynikają z przepisów dotyczących akt stanu cywilnego i pozostają we właściwości Ministra Spraw Wewnętrznych.

Odnosząc się natomiast do uregulowań będących we właściwości resortu pracy uprzejmie wyjaśniam, że zgodnie z brzmieniem art. 1801 § l Kodeksu pracy - w razie urodzenia martwego dziecka lub zgonu dziecka przed upływem 8 tygodni życia, pracownicy przysługuje urlop macierzyński w wymiarze 8 tygodni po porodzie, nie krócej jednak niż przez okres 7 dni od dnia zgonu dziecka. Pracownicy, która urodziła więcej niż jedno dziecko przy jednym porodzie, przysługuje w takim przypadku urlop macierzyński w wymiarze stosownym do liczby dzieci pozostałych przy życiu.

Literalna wykładnia powyższego przepisu wskazuje, że w sytuacji, w której kobieta po porodzie nie opiekuje się dzieckiem, bo urodziło się ono martwe (lub nastąpił jego późniejszy zgon), ma zapewniony odpowiedni okres na regenerację sił. Przepisy prawa pracy nie posługują się pojęciem „poronienia” ani nie definiują określenia „urodzenie martwe”.

Z punktu widzenia pracodawcy podstawowym dokumentem, poświadczającym fakt urodzenia dziecka i w konsekwencji zobowiązującym go do udzielenia urlopu macierzyńskiego jest akt urodzenia. Wynika to z art. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. poz. 1741), zgodnie z którym akty stanu cywilnego stanowią wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych, natomiast ich niezgodność z prawdą może być udowodniona jedynie w postępowaniu sądowym. Podobnie, przy ustalaniu prawa do zasiłku macierzyńskiego, który przysługuje przez okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, dokumentem uprawniającym do jego otrzymania jest skrócony odpis aktu urodzenia dziecka (§ 9 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 kwietnia 2012 r. w sprawie określenia dowodów stanowiących podstawę przyznania i wypłaty zasiłków z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa - Dz. U. z 2014 r. poz. 1594).

Natomiast zgodnie z art. 52 ust. 2 ustawy - Prawo o aktach stanu cywilnego w przypadku, gdy dziecko urodziło się martwe, sporządza się akt urodzenia ze stosowną adnotacją w rubryce „Uwagi”; aktu zgonu nie sporządza się. Z powyższego wynika, iż pracownicy, która przedłożyła pracodawcy akt urodzenia dziecka, posiadający zgodnie z cyt. wyżej art. 52 ust. 2 adnotację, iż dziecko „urodziło się martwe”, nie można odmówić przyznania urlopu macierzyńskiego na podstawie art. 1801 § l Kodeksu pracy (tj. w wymiarze 8 tygodni) oraz zasiłku macierzyńskiego.

Reasumując, można uznać, iż w obecnym stanie prawnym w sytuacji, w której z medycznego punktu widzenia istnieje możliwość wypełnienia karty martwego urodzenia dziecka (tj. m.in. określenia płci płodu), powstaje jednocześnie obowiązek dokonania takiego zgłoszenia do urzędu stanu cywilnego (niezależnie od czasu trwania ciąży) i obowiązek wydania aktu urodzenia. W rezultacie w powyższej sytuacji pracownica będzie uprawniona do urlopu macierzyńskiego w wymiarze 8 tygodni. Natomiast w razie braku możliwości uzyskania przez pracownicę aktu urodzenia dziecka z adnotacją, iż dziecko urodziło się martwe, nie ma podstaw prawnych do udzielenia urlopu macierzyńskiego w wymiarze, o którym mowa w art. 1801 KP a tym samym wypłaty zasiłku macierzyńskiego.

Do zgłoszenia urodzenia dziecka ma zastosowanie art. 54 ust. 2 i 3 ustawy - Prawo o aktach stanu cywilnego. Zgodnie z przepisami tego artykułu karta urodzenia zawiera:

1) nazwisko, imię (imiona), nazwisko rodowe, datę i miejsce urodzenia oraz numer PESEL matki dziecka, jeżeli został nadany;
2) miejsce, datę i godzinę urodzenia dziecka;
3) płeć.

Także karta martwego urodzenia zawiera dane wymagane w karcie urodzenia oraz informację, że dziecko urodziło się martwe. Jeżeli nie jest możliwe ustalenie płci dziecka, karty martwego urodzenia nie przekazuje się.

Zatem w przypadku, gdy karta martwego urodzenia dziecka zawiera wszystkie dane na temat dziecka, a w szczególności jego płeć, kierownik USC jest obowiązany do sporządzenia aktu urodzenia, z adnotacją o martwym urodzeniu, bez względu na czas trwania ciąży. Brak ww. elementów będzie natomiast skutkować wydaniem decyzji o odmowie sporządzenia aktu stanu cywilnego.

Jak wyżej wspomniano podstawowym dokumentem poświadczającym fakt urodzenia dziecka i zobowiązującym pracodawcę do udzielenia urlopu macierzyńskiego a w następstwie tego wypłaty zasiłku macierzyńskiego jest akt urodzenia dziecka. Chciałbym zauważyć, że przepisy dotyczące prawa do zasiłków macierzyńskich kierowane są do wszystkich ubezpieczonych (nie tylko pracownic), które w okresie ubezpieczenia chorobowego urodziły dziecko. Najbardziej oczywistym dokumentem potwierdzającym ten fakt jest akt urodzenia. W przypadku martwego urodzenia dziecka, dokumentem stanowiącym wyłączny dowód tego zdarzenia jest akt stanu cywilnego, jakim jest akt urodzenia z adnotacją w rubryce „Uwagi”, że dziecko urodziło się martwe. Warunkiem udzielenia urlopu macierzyńskiego dla matki dziecka martwo urodzonego w wymiarze 8 tygodni, a w konsekwencji wypłaty zasiłku macierzyńskiego jest przedstawienie aktu urodzenia dziecka.

Zatem możliwość przyznania prawa do urlopu macierzyńskiego pracownicy, która przedwcześnie urodziła dziecko i jednocześnie nie było możliwości ustalenia płci tego dziecka wymagałoby dokonania stosownych zmian w przepisach ustawy - Prawo o aktach stanu cywilnego. 

Również przepisy dotyczące zasiłku pogrzebowego wskazują, że dokumentem umożliwiającym uzyskanie tego zasiłku w przypadku wszystkich ubezpieczonych jest akt stanu cywilnego, jakim jest skrócony odpis aktu zgonu, sporządzany na podstawie karty zgonu albo odpis zupełny aktu urodzenia dziecka z adnotacją, że dziecko urodziło się martwe. I tak samo, prawodawca przyjmując taki dokument jako podstawę do wypłaty zasiłku pogrzebowego, kierował się racjonalnymi przesłankami, zmierzającymi do oczywistego i bezspornego udokumentowania prawa do tego zasiłku możliwie najniższym nakładem sił i środków po stronie zainteresowanego. Sięgnięcie do aktu zgonu wynika z faktu, że ustawa Prawo o aktach stanu cywilnego reguluje sprawy związane z rejestracją m.in. urodzeń oraz zgonów, a akty stanu cywilnego stanowią wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych.

Karta zgonu natomiast jest dokumentem medycznym, stwierdzającym zgon i jego przyczyny, wystawianym dla celów pochowania zwłok, wydawanym na podstawie rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 11 lutego 2015 r. w sprawie wzoru karty zgonu. Ustawa z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych, wymaga bowiem, aby zgon i jego przyczyna były ustalone przez lekarza, leczącego chorego w ostatniej chorobie i stwierdzane w wydawanych w tym celu kartach zgonu.

Karta zgonu wypełniania jest dla osoby zmarłej przez lekarza z urzędu. Dokument ten stanowi podstawę do sporządzenia przez urząd stanu cywilnego aktu zgonu. Egzemplarz karty zgonu z adnotacją USC o zarejestrowaniu zgonu, będącego podstawą do wystawienia aktu zgonu, przedstawia się w celu pochowania zwłok. Aktu zgonu nie sporządza się w przypadku, gdy dziecko urodziło się martwe. W takim przypadku sporządza się - na podstawie zgłoszenia przez lekarza, położną lub zakład opieki zdrowotnej - akt urodzenia z adnotacją, że dziecko urodziło się martwe. Akt zgonu, tak jak i powyższy akt urodzenia stanowią podstawę do ubiegania się o zasiłek pogrzebowy.

Dodatkowo chciałbym zauważyć, że obok uprawnień dla matek, które przedwcześnie urodziły dziecko, a poród ten zakończył się martwym urodzeniem, w ustawie o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa są również uprawnienia dla kobiet, które stały się niezdolne do pracy w związku z poronieniem. Kobiecie, która stała się niezdolna do pracy w związku z poronieniem (jak i każdej innej osobie ubezpieczonej), przysługuje prawo do zasiłku chorobowego w wysokości 80% podstawy wymiaru zasiłku, przez cały okres, jaki lekarz uzna za niezbędny dla jej powrotu do zdrowia nie dłuższy jednak niż 182 dni. 

Ponadto uprzejmie informuję, że Minister Zdrowia w swoim wystąpieniu z dnia l kwietnia br. wskazał, że w dniu 20 stycznia br. skierował do wszystkich Dyrektorów Szpitali. Ordynatorów Oddziałów Ginekologiczno-Położniczych. Lekarzy ginekologów- położników i Położnych w Polsce. Komunikat następującej treści:

„Uprzejmie informuję, że z dniem l marca 2015 r. wchodzi w życie ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U.2014 r., poz. 1741 i poz.1888), która reguluje zasady i tryb rejestracji stanu cywilnego oraz dokonywania czynności z zakresu rejestracji stanu cywilnego.

Na podstawie delegacji zawartej w art. 144 ust. 6 przedmiotowej ustawy, z dniem l marca 2015 r. obowiązuje rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie wzoru karty urodzenia i karty martwego urodzenia. W załączniku do rozporządzenia zawarte są (możliwe do pobrania i korzystania) wzory karty urodzenia i karty martwego urodzenia.

Należy zwrócić uwagę, że od l marca 2015 r., zamiast dotychczas obowiązującego l dokumentu Pisemne zgłoszenie urodzenia dziecka - będą obowiązywały 2 nowe dokumenty, przy czym kartę martwego urodzenia należy wypełniać wyłącznie wtedy, jeżeli była możliwa do określenia płeć dziecka. W sytuacji urodzenia martwego, kiedy płeć nie jest możliwa do ustalenia - karty martwego urodzenia nie wypełnia się.

Dyrektorzy szpitali i Kierownicy podmiotów leczniczych są zobowiązani do zapoznania wszystkich podległych pracowników ochrony zdrowia z wchodzącymi w życie nowymi przepisami prawnymi.

Ponadto, zgodnie z ustawą z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz.U.2012, poz. 159 z późn. zm.), o wejściu w życie powyżej wskazanych nowych regulacji prawnych należy informować pacjentki i ich rodziny.

Art. .54 ustawy stanowi:

„Art.54.1.Kartę urodzenia przekazuje się kierownikowi urzędu stanu cywilnego właściwemu do sporządzenia aktu urodzenia w terminie 3 dni od dnia jej sporządzenia.

3. Karta martwego urodzenia zawiera dane wymagane w karcie urodzenia oraz informację, że dziecko urodziło się martwe. Kartę martwego urodzenia przekazuje się kierownikowi urzędu stanu cywilnego w terminie jednego dnia od dnia jej sporządzenia

Jeżeli nie jest możliwe ustalenie płci dziecka, karty martwego urodzenia nie przekazuje się.

4. Karta urodzenia i karta martwego urodzenia są przekazywane kierownikowi urzędu stanu cywilnego w formie dokumentu elektronicznego opatrzonego  bezpiecznym  podpisem elektronicznym weryfikowanym przy pomocy ważnego kwalifikowanego certyfikatu.

5. Minister właściwy ds. zdrowia określi w drodze rozporządzenia wzór karty urodzenia oraz wzór karty martwego urodzenia, sporządzanych w formie dokumentu elektronicznego, uwzględniając przejrzystość i kompletność wymaganych danych.”

Karty urodzenia i karty martwego urodzenia w formie dokumentu elektronicznego, o których mowa w art. 54. ust. 4 i 5 wchodzą w życie z dniem l stycznia 2018 r.”

Dodatkowo Minister Zdrowia wskazał, że jak wynika z obowiązujących regulacji, we wczesnym okresie ciąży, kartę marnego urodzenia podmiot leczniczy wystawia wyłącznie wówczas, gdy istnieją dowody potwierdzające obecność tkanek płodu oraz określono płeć płodu. Tylko wtedy możliwa jest rejestracja martwo urodzonego dziecka w urzędzie stanu cywilnego. Bywają bowiem ciąże, w których (mimo stwierdzonych przez lekarza ginekologa - położnika objawów wskazujących na ciążę) nie stwierdza się komórek zarodka, a np. tylko puste jajo płodowe. Nie każda ciąża kończy się urodzeniem. Nie ma wówczas podstaw do stwierdzenia martwego urodzenia i wystawienia karty martwego urodzenia i następnie aktu stanu cywilnego W urzędzie stanu cywilnego rejestruje się bowiem nie sam fakt bycia kobiety w ciąży, a urodzenie dziecka określonej płci. Sama dokumentacja medyczna potwierdzająca ciążę (karta ciąży, karta szpitalna itp.) nie może być podstawą do wydania aktu stanu cywilnego. Wpisywana w karcie martwego urodzenia płeć dziecka jest kluczową informacją zamieszczaną również w akcie urodzenia, determinującą możliwość jego sporządzenia, w tym określenia formy imienia oraz nazwiska. Zgodnie z obowiązującymi przepisami prawnymi - przygotowanie tego dokumentu jest możliwe bez względu na czas trwania ciąży.
Należy pamiętać, iż niezależnie od czasu trwania ciąży (w bardzo wczesnych okresach ciąży np. kilkutygodniowych - do około 20 tyg. trwania ciąży) nie jest możliwe wiarygodne określenie płci płodu standardowymi metodami. Można natomiast określić płeć w badaniach genetycznych tkanek płodu. Badania te wykonuje się wyłącznie na życzenie i koszt osób uprawnionych, wnioskujących o wystawienie Pisemnego zgłoszenia urodzenia dziecka. Wykonanie badań genetycznych dla celów rejestracji martwego urodzenia w urzędzie stanu cywilnego nie jest świadczeniem zdrowotnym i w związku z tym, zgodnie z obowiązującymi przepisami - nie jest finansowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia.

Odnosząc się do wskazanego w piśmie Pani Rzecznik istniejącego w polskich regulacjach prawnych rozróżnienia pomiędzy: urodzeniem żywym, martwym i poronieniem, Minister Zdrowia stwierdził, że poronienie jest terminem medycznym, stosowanym przy dokonywaniu wpisów wyłącznie w dokumentacji medycznej, a nie dla celów rejestracji urodzeń i martwo urodzonych dzieci w urzędzie stanu cywilnego. To samo zdarzenie zatem, określane z medycznego punktu widzenia jako poronienie, przy stosowaniu przepisów w zakresie aktów stanu cywilnego, jest traktowane jako urodzenie martwe. Z tego też powodu, regulacje prawne, w tym ustawa Prawo o aktach stanu cywilnego, mówią o rejestracji żywych i martwych urodzeń.

Minister Zdrowia podzielił jednocześnie opinię zawartą w piśmie Pani Rzecznik, że nieuzasadnione jest powoływanie się przez szpital na niemożność zgłoszenia martwego urodzenia w sytuacji nieosiągnięcia przez płód 22 tygodnia ciąży, dodając przy tym, że jak dotąd, do Ministerstwa Zdrowia nie docierały sygnały o tym, że przyczyną odmowy wystawienia karty martwego urodzenia dla celów rejestracji w urzędzie stanu cywilnego było nieosiągnięcie przez płód 22 tygodnia ciąży.

Minister Zdrowia odniósł się również do poruszonego w piśmie Pani Rzecznik problemu pochówku martwo urodzonych dzieci, wskazując, że sytuacja prawna jest następująca:
l) w odniesieniu do martwo urodzonych dzieci (w szczególności w sytuacji utraty wczesnej ciąży) należy wskazać, iż jest to prawo rodziców do pochówku, a nie obowiązek. Rodzice mają prawo odmowy dokonania pochówku martwo urodzonych dzieci i zlecenia tego zadania szpitalowi.

Jeżeli natomiast rodzice wyrażają wolę dokonania pochówku, to powinni być poinformowani przez personel szpitala, iż brak możliwości wystawienia aktu urodzenia dziecka z adnotacją, że dziecko urodziło się martwe przez urząd stanu cywilnego - nie stanowi przeszkody w możliwości sprawienia pogrzebu. Istnieje możliwość pochowania szczątków płodu na podstawie zaświadczenia lekarskiego stwierdzającego ich pochodzenie. Możliwe jest także pochowanie szczątków płodu na podstawie wystawionej na wniosek osoby uprawnionej do pochowania karty zgonu i nie jest wymagana adnotacja urzędu stanu cywilnego o zarejestrowaniu zgonu.

Dodatkowo Minister Zdrowia zaznaczył, że pochówek dzieci martwo urodzonych podlega tym samym przepisom, co pochówek osób dorosłych. Materiał biologiczny, w którym stwierdza się obecność tkanek płodu - jako zwłoki dziecka przekazywany jest do Zakładu Patomorfologii szpitala, do którego przekazuje się w szpitalu wszystkie zwłoki, a następnie uprawnionej, wskazanej przez rodzinę instytucji pogrzebowej (analogicznie jak przy innych zwłokach), która ma obowiązek odpowiedniego przewożenia i przechowywania szczątków.

Przedstawiając powyższe Minister Zdrowia zauważył, że uzyskanie aktu stanu cywilnego różnicuje obecnie sytuację kobiety. Nie znaczy to, że uzasadnionym jest uzyskiwanie przez wszystkich rodziców urlopu macierzyńskiego, zasiłku macierzyńskiego oraz zasiłku pogrzebowego, bez potwierdzenia martwego urodzenia za pomocą aktu stanu cywilnego. Podzielam pogląd Ministra Zdrowia w tym zakresie.

Dodatkowo Minister Zdrowia wskazał, ze jeżeli urlop macierzyński w przypadku urodzenia martwego przysługuje w długości uzasadniającej powrót kobiety do stanu fizjologicznego sprzed okresu ciąży (8 tygodni), w przypadku wcześnie utraconej ciąży okres ten może być krótszy. Zatem wystarczające byłoby określenie tego terminu przez lekarza i udzielenie zwolnienia od pracy w odpowiedniej do stanu zdrowia długości. O prawie do zasiłku chorobowego, wysokości świadczenia i okresie za jaki w tej sytuacji zasiłek przysługuje pisałem we wcześniejszej części pisma.

 

  • icoRPOMPiPS2.pdf, Opublikowane w dniu 10 lipca 2015r: Rzecznik Praw Obywatelskich do Ministra Pracy w odpowiedzi na pismo Ministerstwa Pracy do RPO z dnia 9 kwietnia 2015r.
  • icoDUS.071.13.2015.MC.DPR.pdf, Opublikowane w dniu 13 kwietnia 2015r: Departament Ubezpieczeń Społecznych do Departamentu Prawa Pracy (wewnętrzna korespondencja w Ministerstwie)
  • icoDUS.071.13.2015.MC.MZ.pdf, Opublikowane w dniu 13 kwietnia 2015r: Ministerstwo Pracy do Ministerstwa Zdrowia (wraz z odpowiedzią z Ministerstwa Zdrowia)
  • icoDUS.071.13.MC.RPO.pdf, Opublikowane w dniu 13 kwietnia 2015r: Odpowiedź Ministerstwa Pracy do RPO
comments powered by Disqus